Je organisatie is ISO 9001:2015-gecertificeerd. Het kwaliteitsmanagementsysteem staat, interne audits worden uitgevoerd en periodiek beoordeelt het management of het systeem nog doet wat het moet doen.
En dan verschijnt er ineens een nieuw jaartal: ISO 9001:2026.
Moet het kwaliteitshandboek opnieuw? Moeten processen worden aangepast? Is een nieuwe gap-analyse nodig? En hoeveel tijd en geld moet je daar nu voor reserveren?
Waarschijnlijk minder dan je denkt.
Je hoeft nu geen nieuw kwaliteitsmanagementsysteem in te richten en ook nog geen definitieve norm-gap uit te voeren. Wat je wel kunt doen, is kijken naar de onderwerpen waarop ISO meer nadruk legt en beoordelen hoe goed die nu al functioneren.
ISO 9001:2026 is bijna gepubliceerd, maar nog niet de actuele editie
Op het moment van schrijven is ISO 9001:2026 nog niet gepubliceerd. De revisie bevindt zich inmiddels in de laatste productiefase. ISO vermeldt september 2026 als verwachte publicatiemaand en geeft aan dat de nieuwe editie ISO 9001:2015 zal vervangen.
Tot die tijd is ISO 9001:2015, inclusief Amendment 1:2024, de huidige gepubliceerde editie. Organisaties die daartegen gecertificeerd zijn, krijgen na publicatie een overgangsperiode om naar de nieuwe editie te migreren. ISO heeft op dit moment nog geen concrete duur van die periode gepubliceerd.
De conclusie is daarom vrij eenvoudig: voorbereiden is verstandig, vooruitlopen op een norm die nog niet gepubliceerd is niet.
Waarom wordt ISO 9001 aangepast?
ISO 9001:2015 bestaat inmiddels ruim tien jaar. Na internationale consultatie werd in 2023 besloten dat een herziening waarde zou toevoegen, zodat de norm beter blijft aansluiten op de behoeften van organisaties en andere belanghebbenden.
Daarbij verandert het fundament niet.
ISO presenteert de nieuwe editie als een doorontwikkeling van het bestaande kwaliteitsmanagementsysteem, met gerichte aanpassingen om de norm duidelijker, bruikbaarder en relevanter te maken.
Heb je nu een KMS dat daadwerkelijk wordt gebruikt om kwaliteit te beheersen en te verbeteren, dan is er dus geen reden om opnieuw te beginnen.
Wat verandert er in ISO 9001:2026?
ISO communiceert inmiddels een aantal duidelijke accenten: meer aandacht voor leiderschap en kwaliteitscultuur, een meer strategische benadering van risico’s en kansen, duidelijkere formuleringen, een nieuwe Annex A en een betere aansluiting op andere ISO-managementsysteemstandaarden.
Voor organisaties die met ISO 9001 werken, zijn vooral de praktische gevolgen daarvan interessant.
Meer nadruk op leiderschap, verantwoordelijkheid en kwaliteitscultuur
Een kwaliteitsmanagementsysteem werkt niet omdat procedures bestaan. Het werkt wanneer mensen weten wat van hen wordt verwacht en het management kwaliteit daadwerkelijk meeweegt in keuzes.
ISO kondigt daarom een sterkere focus aan op leiderschap, kwaliteitscultuur en accountability.
Dat betekent niet automatisch dat je nieuwe overlegstructuren of functies nodig hebt. De relevantere vraag is of zichtbaar is hoe het management daadwerkelijk op kwaliteit stuurt.
Welke kwaliteitsvraagstukken bereiken het management? Welke informatie wordt gebruikt om prioriteiten te bepalen? Wie neemt verantwoordelijkheid wanneer prestaties achterblijven? En welke besluiten volgen uit klachten, auditresultaten, afwijkingen en verbeteringen?
Een goede management review speelt daarin een belangrijke rol. Niet als jaarlijks ISO-document, maar als moment waarop prestaties, risico’s en verbeteringen worden vertaald naar bestuurlijke keuzes.
Risico’s én kansen krijgen meer duidelijkheid
Risicogebaseerd denken bestaat al in ISO 9001:2015. In de nieuwe editie legt ISO meer nadruk op duidelijkheid rond risico’s en kansen en op een meer strategische benadering daarvan.
Dat betekent niet simpelweg dat je een uitgebreidere risicoanalyse moet maken.
De interessantere vraag is of zichtbaar is welke onzekerheden je kwaliteitsdoelstellingen kunnen beïnvloeden, welke kansen je bewust wilt benutten en welke keuzes daaruit volgen.
Kun je uitleggen waarom sommige risico’s prioriteit krijgen? Wie daarover beslist? Welke maatregelen volgen? En wanneer een risico bewust wordt geaccepteerd?
In ISO 31000 uitgelegd: wanneer wordt risicomanagement meer dan een risicolijst? gaan we uitgebreider in op precies dat verschil tussen risico’s registreren en risico’s daadwerkelijk gebruiken bij besluitvorming.
Duidelijkere eisen en een nieuwe Annex A
ISO kondigt daarnaast duidelijkere formuleringen aan en een nieuwe Annex A die belangrijke begrippen en de bedoeling achter eisen verder verduidelijkt.
Dat klinkt misschien als een detail, maar kan in de praktijk juist veel verschil maken.
Onduidelijke normeisen leiden gemakkelijk tot schijndocumentatie. Een organisatie denkt dat een auditor een procedure, formulier of register verwacht en maakt dat daarom maar aan. Vervolgens moet die documentatie jarenlang worden onderhouden, terwijl niemand haar daadwerkelijk gebruikt.
Meer duidelijkheid over de bedoeling van een eis hoeft daarom niet tot méér administratie te leiden. Het kan juist helpen om overbodige documentatie te voorkomen.
Dat sluit aan op Wanneer documentatie logisch klinkt, maar niets oplevert: documentatie heeft pas waarde wanneer zij helpt om werkwijzen en keuzes te begrijpen.
Betere aansluiting op andere managementsystemen
ISO noemt ook een betere aansluiting op andere ISO-managementsysteemstandaarden. Dat past bij de bredere manier waarop ISO deze standaarden structureert, zodat verschillende managementdisciplines eenvoudiger kunnen worden geïntegreerd.
Werk je bijvoorbeeld naast ISO 9001 ook met ISO 27001, ISO 14001 of ISO 45001, dan heb je niet automatisch voor iedere norm een afzonderlijk managementsysteem nodig.
Onderwerpen zoals doelstellingen, risico’s, interne audits, verbeteracties en management reviews kunnen vaak vanuit één gezamenlijke structuur worden georganiseerd. De inhoudelijke eisen blijven verschillend, maar de manier waarop je erop stuurt hoeft niet steeds opnieuw te worden ingericht.
Moet je je bestaande KMS opnieuw inrichten?
Nee.
Begin niet opnieuw omdat het jaartal op de norm verandert.
De logische volgorde is eenvoudiger: wacht op de definitieve publicatie, bepaal welke eisen daadwerkelijk zijn gewijzigd, beoordeel welke onderdelen van je huidige KMS daardoor geraakt worden en pas alleen aan wat nodig is.
Een nieuw kwaliteitshandboek puur vanwege ISO 9001:2026 voegt niets toe. Het volledig herschrijven van procedures voordat duidelijk is wat inhoudelijk geraakt wordt evenmin.
Dat geldt ook voor tooling. Een nieuwe editie van ISO 9001 maakt je huidige systeem niet automatisch ongeschikt.
De relevante vraag is of je risico’s, acties, verantwoordelijkheden, audits, doelstellingen en besluiten voldoende gestructureerd kunt beheren om te laten zien dat het KMS daadwerkelijk werkt.
Wat kun je nu al wél voorbereiden?
Je hoeft de publicatie van ISO 9001:2026 niet af te wachten om kritisch naar je huidige systeem te kijken.
Begin bij managementbetrokkenheid. Niet met de vraag of een management review formeel heeft plaatsgevonden, maar met de vraag welke kwaliteitsinformatie daadwerkelijk tot besluiten leidt.
Kijk vervolgens naar risico’s en kansen. Leidt je huidige aanpak tot prioriteiten en acties, of vooral tot een periodiek bijgewerkt overzicht?
Kijk ook naar de documentatie die door de jaren heen is ontstaan. Welke documenten ondersteunen het werk werkelijk? Welke registraties helpen bij besluitvorming? En welke bestaan vooral omdat ooit werd gedacht dat ISO ze verlangde?
Werk je met meerdere normen, beoordeel dan waar processen onnodig dubbel zijn ingericht. Misschien heb je niet voor iedere norm afzonderlijke actielijsten, auditprogramma’s of managementreviews nodig.
Geen van deze verbeteringen is afhankelijk van de definitieve tekst van ISO 9001:2026. Ze maken je huidige KMS ook nu al sterker.
Wat moet je juist nog niet doen?
Gebruik de aangekondigde veranderingen om aandachtspunten te herkennen, maar voer nog geen definitieve gap-analyse uit alsof ISO 9001:2026 al de actuele editie is.
Begin ook niet met een complete documentrevisie. Het vervangen van iedere verwijzing naar ISO 9001:2015 door ISO 9001:2026 zegt niets over de werking van je kwaliteitsmanagementsysteem.
En schaf geen nieuw managementsysteem aan alleen vanwege de normwijziging.
Een nieuwe tool lost geen onduidelijk eigenaarschap, slecht opgevolgde acties of zwakke managementbetrokkenheid op. Als je huidige ondersteuning voldoende structuur biedt, is een nieuwe normeditie op zichzelf geen reden om die te vervangen.
Na publicatie: houd de overgang gericht
Zodra ISO 9001:2026 gepubliceerd is, kun je bepalen welke wijzigingen daadwerkelijk relevant zijn voor jouw KMS, de impact beoordelen en noodzakelijke aanpassingen prioriteren. Controleer daarna via je normale evaluaties en interne audits of die wijzigingen ook in de praktijk werken.
Volg daarbij de formele transitieafspraken voor bestaande certificaten zodra deze beschikbaar zijn. ISO bevestigt nu al dat gecertificeerde organisaties een overgangsperiode krijgen.
ISO 19011:2026 uitgelegd: hoe richt je een intern auditprogramma in dat wél stuurt? geeft meer handvatten om interne audits vervolgens gericht in te zetten om te beoordelen waar het managementsysteem werkelijk aandacht nodig heeft.
De belangrijkste vraag richting ISO 9001:2026
De komst van ISO 9001:2026 is vooral een goed moment om te toetsen of je huidige KMS daadwerkelijk stuurt op kwaliteit.
Wanneer kwaliteit vooral afhankelijk is van documenten, één kwaliteitsverantwoordelijke of het jaarlijkse auditmoment, geven de aangekondigde veranderingen voldoende aanleiding om daar nu al naar te kijken.
Wanneer managementbetrokkenheid, verantwoordelijkheden, risico’s, verbeteringen en besluitvorming al onderdeel zijn van de dagelijkse bedrijfsvoering, is je uitgangspositie heel anders.
De belangrijkste vraag is daarom misschien niet welke documenten je straks moet aanpassen.
Werkt je kwaliteitsmanagementsysteem eigenlijk zoals je denkt dat het werkt?
Houd de overgang beheersbaar
ISO 9001:2026 hoeft geen nieuw complianceproject te worden. Begin bij wat je al hebt en kijk waar risico’s, acties, audits, doelstellingen en besluiten nu verspreid worden bijgehouden of samenhang missen.
Wil je die onderdelen meer in samenhang beheren? CompliTrack helpt om structuur en overzicht aan te brengen zonder van kwaliteitsmanagement een zwaar systeem te maken.
Geef een reactie